مدیریت مالی هوشمند

مدیریت مالی هوشمند

شناسایی عوامل موثر بر ریسک پروژه های تکنولوژی در شرکت های تابعه وزارت نفت

نوع مقاله : مالی-بانکداری

نویسنده
سیدمصطفی رضوی
دانشیار دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری، دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.25843/JIFM.2025.8563.28156
چکیده
در محیط کسب‌وکار امروز، پدیده‌هایی نظیر جهانی‌شدن، تحولات شتابان تکنولوژیک، مشتری‌گرایی، گسترش اینترنت و تجارت الکترونیک، شدت و پیچیدگی رقابت میان سازمان‌ها را به‌شدت افزایش داده و اجرای پروژه‌های تکنولوژی را با ریسک‌های فزاینده‌ای همراه ساخته است. شناسایی و مدیریت نظام‌مند ریسک، یکی از عوامل کلیدی موفقیت این‌گونه پروژه‌ها و شرط لازم برای دستیابی به اهداف پروژه است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت‌بندی عوامل موثر بر ریسک پروژه‌های تکنولوژی در شرکت‌های تابعه وزارت نفت ایران، در قالب یک مدل یکپارچه چهاربعدی(ریسک مالی، سازمانی، محیطی و فنی) است. داده‌های پژوهش با استفاده از پرسشنامه و به روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی از میان مدیران و کارشناسان 15 شرکت تابعه وزارت نفت گردآوری و بر پایه 118 پرسشنامه معتبر، با تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی و مدل‌یابی معادلات ساختاری تحلیل شد. نتایج نشان داد که هر چهار بعد ریسک بر شکست پروژه‌های تکنولوژی اثر معنی‌دار دارند و از این میان، ریسک مالی موثرترین عامل و ریسک سازمانی کم‌اثرترین عامل شناسایی شدند؛ یافته‌ای که با شواهد پژوهش‌های اخیر در صنعت نفت و انرژی(از جمله Zaripour & Zaripour, 2016؛ Adeleke et al., 2022؛ Bai et al., 2025) هم‌راستا است. این پژوهش با ارائه یک مدل یکپارچه و آزمون هم‌زمان ابعاد چهارگانه ریسک در بستر صنعت نفت ایران، به ادبیات پراکنده حوزه مدیریت ریسک پروژه‌های تکنولوژی غنا می‌بخشد و راهنمای عملی برای اولویت‌بندی اقدامات مدیریت ریسک در اختیار مدیران پروژه قرار می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
ریسک تکنولوژی
ریسک مالی
ریسک سازمانی
ریسک محیطی
ریسک فنی
مدل‌یابی معادلات ساختاری
صنعت نفت ایران

عنوان مقاله English

Investigation of Factors Influencing Technology Projects Risk in Subsidiary Companies of Iran’s Ministry of Petroleum

نویسنده English

Seyed Mostafa Razavi
Associate Professor, Faculty of Industrial Management and Technology, Collage of Management, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

In today's business environment, forces such as globalization, rapid technological change, customer orientation, the growing use of the Internet, and e-commerce have intensified competition among organizations and exposed technology projects to escalating levels of risk. Systematic risk identification and management is therefore a key success factor for such projects and a necessary condition for achieving project objectives. This study aims to identify and prioritize the factors influencing technology project risk in subsidiary companies of Iran's Ministry of Petroleum through an integrated four-dimensional model of financial, organizational, environmental, and technical risk. Data were collected via a questionnaire survey using snowball sampling from managers and experts across 15 subsidiary companies, and 118 valid responses were analyzed using exploratory and confirmatory factor analysis and structural equation modeling. The results show that all four risk dimensions significantly affect technology project failure, with financial risk emerging as the most influential factor and organizational risk as the least influential, a pattern consistent with recent evidence from the oil and energy sector (e.g., Zaripour & Zaripour, 2016; Adeleke et al., 2022; Bai et al., 2025). By proposing an integrated model and simultaneously testing the four risk dimensions in the context of Iran's oil industry, this study extends the fragmented literature on technology project risk management and offers practical guidance for prioritizing risk management efforts.

کلیدواژه‌ها English

Technology risk
financial risk
organizational risk
environmental risk
technical risk
structural equation modeling
Iranian oil industry
الفت، لعیا؛ خسروانی، فرزانه و جلالی، رضا(1389). شناسایی و اولویت بندی ریسک پروژه بر مبنای استاندارد PMBOK با رویکرد فازی، مطالعات مدیریت صنعتی، سال هشتم، شماره 19، 147-163.
بدیعی، حسین و یوسفی، مهیار(1389)، مدیریا بهینه ریسک و برآورد مالی سیستم های اقتصادی صنعتی و معدنی با استفاده از شبیه سازی مونت کارلو، مهندسی مالی و مدیریت پرتفوی، شماره2، 99-116.
A Guide to the Project Management Body of Knowledge: (PMBOK Guide).4th Edition. (2008). Project Management Institute, Maryland.
Akintola S. Akintoye, Malcolm J. MacLeod,(1997). Risk analysis and management in Construction, Int. J. Project Manage. 15 (1), 31–38.
Adeleke, A. Q., Ajibike, W. A., Muuka, G. N., Darun, M. R., & Moshood, T. D. (2022). Impact of oil and gas internal risk factors on project success: Moderating role of government support. Construction Economics and Building, 22(1).
Adedokun, O., & Egbelakin, T. (2024). Structural equation modelling of risk factors influencing the success of building projects. Journal of Facilities Management, 22(1), 64-90.
Antoncic, B. (2003). Risk taking in intrapreneurship: Translating the individual level risk aversion into the organizational risk taking. Journal of Enterprising Culture, 11(01), 1-23.
Bai, L., Zhang, L., Zhang, L., Shao, K., & Luo, X. (2025). Unlocking the potential of project portfolio: value-oriented interactive risk management. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1012.
Chapman, R.J.(2001),The controlling inuences on effective risk identification and assessment for construction design management", International Journal of Project Management, 19, pp. 147-160 (2001).
Chapman, C.B. and Ward, S.C., Project Risk Management: Processes, Techniques and Insights, Second ed., John Wiley and sons, Chichester (2003).
Chapman C, (2006), “Project Risk Management: processes”, Techniques And Insights, John WielyAnd Sons LTD, UK sussex.
Cheraghi, M., Karbassi, A., Monavari, S. M., & Baghvand, A. (2018). Environmental risk management associated with the development of one of oil fields in southwestern Iran using AHP and FMEA methods. Anthropogenic Pollution Journal, 2(2), 41-54.
De Landa Farias, L., Travassos, G. H., & Rocha, A. R. (2003). Managing organizational risk knowledge. Journal of Universal Computer Science, 9(7), 670-681.
 El-Sayegh, S.M.,(2008), Risk assessment and allocation in the UAE construction industry, Int. J. Proj. Manag. 26 (4), 431–438.
 Fairley, R.E and Willshire, M.J.(2003). Why the Vasa sank: 10 problems and some antidotes for software projects, Softw. IEEE 20 (2), 18–25.
Frame, J. D. (2003). Managing risk in organizations: a guide for managers. John Wiley & Sons.
Ghosh, J. Jintanapakanont, (2004), Identifying and assessing the critical risk factors in anunderground rail project in Thailand: a factor analysis approach, Int. J. Proj. Manag. 22 (8), 633–643.
 
Hair, J. F., Risher, J. J., Sarstedt, M., & Ringle, C. M. (2019). When to use and how to report the results of PLS-SEM. European Business Review, 31(1), 2-24.
Jones, Capers. Assessment and Control of Software Risks. Yourdon Press, (1994). Includes useful information on uncovering and dealing with specific types of project risk. Applies as well to non software projects.
Lee, E., Park, Y. and Shin, J.G. (2009), Large engineering project risk management using a Bayesian belief network", Expert Systems with Applications, 36, pp. 5880- 5887.
 Kappelman, L.A;  McKeeman, and  Zhang, R. L.(2006), Early warning signs of IT project failure: the dominant dozen, Inf. Syst. Manag. 23 (4), 31–36.
Kassem, M. A. (2022). Risk management assessment in oil and gas construction projects using structural equation modeling (PLS-SEM). Gases, 2(2), 33-60.
Khodabakhshian, A., Puolitaival, T., & Kestle, L. (2023). Deterministic and probabilistic risk management approaches in construction projects: A systematic literature review and comparative analysis. Buildings, 13(5), 1312.
Kendrick, Tom.(2003), Identifying and Managing project risk: Essential tools for failure-proofing your project, New York.
Konstantinos k,(2004), Risk Management :A powerful tool for improving efficiency of project” Manufacturing Information Systems.
Merna, A. and Smith, N.J., (1996). Privately Financed Concession Contract, Second ed., Asia Law and Practice, Hong Kong.
Miler, J. (2005), A method of software project risk identification and analysis", PhD Thesis, Gdansk University of Technology, Faculty of Electronics, Telecommunications and Informatics.
Mohamed Khodeir, Laila and Hamdy Mohamed Mohamed, Ahmed(2014), Identifying the latest risk probabilities affecting construction project in Egypt according to political and economic variables, from January 2011 to January 2013, Housing and Building National Research Center, 1-7.
 Mustafa,M.A and  Al-Bahar,J.F.(1991), Project risk assessment using the analytic hierarchy process, IEEE Trans. Eng. Manag. 38 (1). 46–52
Nguyen Van Thuyet, Stephen O. Ogunlana, (2007), Risk management in oil and gas construction projects in Vietnam, Int. J. Energy Sect. Manage. 1 (2), 175–180.
Peixoto, Joana; Tereso, Anabela; Fernandes, Gabriela and Almeida Rui (2014), Project Risk Management Methodology: A Case Study of an Electtric Energy Organization, CENTERIS 2014, 16, 1096-1105.
PMI (Project Management Institute), (2008), A Guide to the Project Management Body of Knowledge (PMBOKGuide),  4nd ed., Pennsylvania.
S.saleh Mohamed and Alfantookh, Abdulkader(2011), Anew comprehensive framework for enterprise information security risk management, Applied computing and informatics, 9, 107-118.
 Schmidt, R; Lyytinen,Keil, K.M and Cule,P.(2001), Identifying software project risks: an internationalDelphi study, J. Manag. Inf. Syst. 17 (4), 5–36.
L.Y. Shen, G.W.Wu, C.S. Ng, (2001). Risk assessment for construction joint ventures in China, J. Constr. Eng. Manag. 127 (1), 76–81.
Tang Wenbin; Zhang Feilian; Ye Ze and Li jingjing(2011), Research on risk evaluation in urban rail transit project, Procedia engineering, 15, 5096-5099.
 Wang,S.Q; Dulaimi,M.F and Aguria,M.Y.(2004). Risk management framework for constructionprojects in developing countries, Constr. Manag. Econ. 22 (3), 237–252.
Zhi,H.(1995), Risk management for overseas construction projects, Int. J. Proj. Manag. 13 (4), 231–237.
Zaripour, M., & Zaripour, B. (2016). Risk management in industrial projects using structural equation modeling. Management Science Letters, 6(9), 599-608.